Mamlakat iqtisodiyotini nima noçor ahvolga soladi? Iqtisodiy qiyinçiliklar indeksiga köra, bunda inflyatsiya, işsizlik va qarz mablağlaridan foydalaniş qiymati kabi omillar hal qiluvçi ahamiyatga ega. Ayni paytda, asosiy iqtisodiy muammolar mamlakatlar kesimida sezilarli farq qiladi.
Uşbu vizual materialda dunyodagi 178 ta iqtisodiyot Xankening 2025-yilgi yillik iqtisodiy qiyinçiliklar indeksi (2025 Hanke Annual Misery Index) asosida tartiblangan. Uni hisoblaşda inflyatsiya, işsizlik, bank kreditlarining foiz stavkalari va aholi jon boşiga töğri keladigan real yalpi içki mahsulot (YAIM) ösişi inobatga olinadi. Törtala körsatkiç yagona indeksga birlaştiriladi. Infografikada reytingning ikki qarama-qarşi çetida joylaşgan ayrim mamlakatlar va hududlar alohida ajratib körsatilgan.
Reytingda 556,5 punkt bilan Venesuela birinçi örinni egallagan. Ikkinçi örinda Sudan (225,4), uçinçi örinda esa Turkiya (101,0) joylaşgan. Eng yuqori körsatkiçlarga ega mamlakatlar beşligini Eron va Argentina yakunlagan.
Venesuelaning bu qadar yuqori natijasi köp jihatdan inflyatsiya bilan izohlanadi. Xanke maʼlumotlariga köra, 2025-yilda mamlakatda isteʼmol narxlari 475,3 foizga oşgan, işsizlik darajasi esa 35,1 foizga yetgan.
Sudan iqtisodiyoti ham xöjalik faoliyati va mehnat bozoridagi vaziyatni izdan çiqargan fuqarolik uruşidan jiddiy zarar körgan. Mamlakat indeksi uçinçi örindagi Turkiya körsatkiçidan ikki baravardan ham yuqori.
AQŞ 17,0 punkt bilan 119-örinda, Kanada esa 20,1 punkt bilan 98-örinda joylaşgan. Buyuk Britaniya va Avstraliya mos ravişda 103- va 104-örinlarni egallagan; ularning har biri 20 punktdan kam natija qayd etgan. Rossiya 29,2 punkt bilan 59-örinda turibdi.
Nega ayrim iqtisodiyotlar indeksda yomon natija körsatadi?
Iqtisodiy qiyinçiliklar indeksida yuqori körsatkiçga ega mamlakatlar har doim ham bir xil muammolarga duç kelmaydi. Venesuela, Sudan, Eron va Argentinada natijalar yomonlaşuvining asosiy omili inflyatsiya hisoblanadi. Janubiy Afrika Respublikasi va Esvatinida esa körsatkiçga eng katta taʼsirni işsizlik ötkazadi.
Turli mamlakatlarda isteʼmol narxlarining özgarişini 2025-yilgi jahon inflyatsiyasi xaritamiz batafsilroq körsatadi. U butun dunyoda, jumladan, reytingning yuqori qismida joylaşgan davlatlarda tovarlar va xizmatlar qiymatining özgarişini taqqoslaş imkonini beradi.
Turkiya esa boşqaça misol böla oladi. Umumiy reytingda uçinçi örinni egallagan bölsa-da, uning natijasiga asosiy taʼsirni bank kreditlari stavkalari ötkazgan. Xuddi şunday holat 59,6 punkt bilan 19-örinda turgan Braziliyada ham kuzatiladi.
Barça 178 ta iqtisodiyot böyiça qaralganda, 105 tasida indeks yomonlaşuvining asosiy omili kredit stavkalari bölgan. 54 mamlakatda eng katta taʼsirni işsizlik, 19 tasida esa inflyatsiya körsatgan.
Barça 178 ta iqtisodiyot orasida eng past körsatkiç Tayvanda qayd etilgan - atigi 2,1 punkt. Undan keyin Singapur (2,6) joylaşgan. Reyting oxiridan uçinçi örinni esa Tailand (3,1) egallagan. Keyingi örinlarda Irlandiya (5,3), Kot-dʼIvuar (6,3) va Makao (6,7) keladi.
Tayvanning indeksdagi eng yaxşi natijasi nisbatan qulay makroiqtisodiy körsatkiçlar uyğunligi, jumladan, aholi jon boşiga real YaIMning barqaror ösişi bilan izohlanadi. Xanke orolning iqtisodiy muvaffaqiyatlarini, xususan, yarimötkazgiçlar va sunʼiy intellekt uçun uskunalarga talabning yuqoriligi bilan boğlaydi.
Şunga qaramay, indeks qiymati past bölgan iqtisodiyotlar ham muayyan qiyinçiliklarga duç keladi. Tayvanda asosiy salbiy omil hamon işsizlik bölib qolmoqda. Singapur, Tailand va Irlandiyada esa yakuniy körsatkiçga eng katta taʼsirni kredit stavkalari ötkazadi.
Indeksning pastligi mamlakat iqtisodiyoti barça muammolardan xoli ekanini anglatmaydi. Bu faqat tanlangan hisoblaş usuli böyiça umumiy natija reytingning boşqa iştirokçilariga nisbatan yaxşiroq çiqqanini bildiradi.
632
